W piątek 25 czerwca opublikowaliśmy informację na portalach ebarlinek.pl, ipyrzyce.pl, estrzelce.pl, emysliborz.pl oraz echoszczno.pl o możliwości zadawania pytań za pośrednictwem infolinii ekspertowi z zakresu prawa pracy oraz przepisów BHP.
Niżej przedstawiamy najczęściej pojawiające się pytania oraz odpowiedzi na nie.
Czy praca sezonowa to praca na umowę zlecenie?
Jak sama nazwa wskazuje, praca sezonowa nie jest na stałe, tylko na jakiś czas, w związku z czym pracownika sezonowego można zatrudnić na podstawie umowy o pracę na czas określony czy na czas wykonywania określonej pracy oraz na okres próbny (wówczas zastosowanie mają przepisy kodeksu pracy). Charakterystyczną cechą tej formy umowy o pracę jest wskazanie wyznaczonego terminu, w którym stosunek pracy ulegnie rozwiązaniu.
Praca sezonowa może być również wykonywana w oparciu o przepisy Ustawy o pracownikach tymczasowych, zatrudnianych przez agencje pracy tymczasowej.
Prace sezonowe mogą być wykonywane także na podstawie umowy cywilnoprawnej, jest to alternatywa dla umów o pracę. Wykonywanie pracy o charakterze sezonowym można powierzyć na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło. Jest to dla przedsiębiorcy korzystne z uwagi na to, że ich zawarcie nie rodzi obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.
Zarówno umowa zlecenie, jak i umowa o dzieło są umowami o świadczenie usług. Czym się różnią? W przypadku umowy zlecenia, zleceniobiorca zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej na rzecz zleceniodawcy, w związku z czym istotne jest wykonywanie działań zmierzających do osiągnięcia zamierzonego celu. Kwestia wystąpienia określonego rezultatu nie przesądza o wykonaniu zobowiązania. Natomiast, gdy strony łączy umowa o dzieło, wystąpienie określonego efektu jest elementem podstawowym i koniecznym.
Podkreślenia wymaga, że o tym, czy mamy do czynienia z umową o pracę, czy umową cywilnoprawną, nie decyduje jej nazwa, lecz treść i zamiar stron. Nie sposób uznać, że praca wykonywana w sztywno określonych godzinach, pod bezpośrednim kierownictwem przedsiębiorcy będzie odpowiadała warunkom umowy o dzieło. Osoba wykonująca pracę w wyżej opisanych warunkach mogłaby się domagać przed sądem pracy ustalenia istnienia stosunku pracy.
Niezależnie od tego, jaka umowa będzie podstawą świadczenia pracy bardzo ważne jest sformalizowanie zatrudnienia czyli podpisanie umowy. Jeżeli pracodawca nie chce podpisać umowy lub odwleka moment jej podpisania, powinno to być sygnałem ostrzegawczym. Należy więc pamiętać, że zgodnie z przepisami umowa o pracę ma być zawarta na piśmie, podpisana przed dopuszczeniem pracownika do pracy i zawierać elementy wymagane przez Kodeks pracy. Umowa na okres nawet krótkiej próby powinna być podpisana przed dopuszczeniem do pracy. Często osoby, które pracują bez umowy mają kłopot z uzyskaniem należnego wynagrodzenia. Nie ma przecież żadnego formalnego śladu ich zatrudnienia.
Czy dzieci i młodzież mogą pracować w wakacje?
Pracownikiem (czyli osobą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę) może być osoba, która ukończyła 18 lat. Odnosi się to zatem np. do studenta. Jednakże zatrudnienie w ramach stosunku pracy może podjąć również pracownik młodociany, czyli osoba, która ukończyła 15 lat, a jednocześnie nie przekroczyła 18 lat. Co ważne, wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.
Dzieci, które nie ukończyły 16 lat, mogą wykonywać pracę jedynie na rzecz podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową.
Co więcej, wymagane jest przy tym uzyskanie uprzedniej zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna tego dziecka oraz zezwolenia właściwego inspektora pracy. Zezwolenie takie wydawane jest na podstawie złożonego przez pracodawcę wniosku, do którego należy załączyć:
- orzeczenie lekarza stwierdzające brak przeciwwskazań do wykonywania przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych,
- pisemną zgodę przedstawiciela ustawowego lub opiekuna dziecka na wykonywanie przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych,
- opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, dotyczącą braku przeciwwskazań do wykonywania przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych,
- opinię dyrektora szkoły, do której uczęszcza dziecko, dotyczącą możliwości wypełniania przez dziecko tego obowiązku w czasie wykonywania przez nie pracy lub innych zajęć zarobkowych.
Osoba, która jest niepełnoletnia, ale ukończyła 13 lat, to według kodeksu cywilnego małoletni, który posiada ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Można z nim zawrzeć umowę zlecenia czy o dzieło pod warunkiem, że zgodzi się na to jego ustawowy przedstawiciel (art. 17 k.c.). Jest nim rodzic sprawujący władzę rodzicielską (art. 98 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) lub opiekun (art. 155 § 2 i nast. k.r.o.). Taką zgodę można wyrazić przez każde zachowanie ujawniające ją w dostateczny sposób. Ze względów dowodowych warto jednak wybrać formę pisemną, zwłaszcza że nie jest to skomplikowane. Wystarczy, gdy w treści umowy po wskazaniu zleceniobiorcy czy wykonawcy umowy o dzieło zamieści się słowa: „reprezentowany przez ...". I konsekwentnie, na jej zakończenie: „Umowę sporządzono w trzech egzemplarzach po jednym dla Zleceniobiorcy i jego Przedstawiciela ustawowego oraz dla Zleceniodawcy". Jeżeli przedstawiciel nie wyrazi zgody przy zawieraniu umowy, może ją złożyć później (art. 18 § 1 i art. 63 k.c.). Pracodawcy zawierają czasem z małoletnimi umowy cywilnoprawne bez zabiegania o zgodę ich przedstawiciela. Wychodzą z założenia, że wykonywane na tej podstawie proste czynności, np. roznoszenie ulotek czy sprzątanie, są mało istotne. Jest to jednak błąd. Wprawdzie małoletni nie musi mieć takiej zgody, aby zawierać umowy w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, ale dotyczy to jedynie zakupu artykułów spożywczych, środków higieny, papierniczych, biletów komunikacji miejskiej czy biletów do kina (art. 20 k.c.).
Podczas wakacji z pomocy młodzieży często korzystają ich rodzice prowadzący własną działalność. Zdarza się, że postanowią sformalizować taką pomoc, aby dziecko mogło w przyszłości wzbogacić swoje CV. Należy wówczas pamiętać o bezwzględnym przestrzeganiu art. 98 § 2 k.r.o. Przepis ten zakazuje jednemu z rodziców reprezentowania dziecka m.in. przy zawieraniu umowy zlecenia albo o dzieło z drugim rodzicem (lub małżonkiem rodzica). Reprezentantem może być wtedy jedynie kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy (art. 99 k.r.o.).
Ile godzin dziennie może pracować na wakacjach nastolatek?
Odnośnie zatrudnienia w formie umowy o pracę, w okresie wakacji i ferii szkolnych wymiar czasu pracy młodocianego (powyżej 16 lat) nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu, a w odniesieniu do młodocianego poniżej 16 lat – 6 godzin na dobę i 30 godzin w tygodniu.
Określony powyżej wymiar czasu pracy obowiązuje także w przypadku pracy u więcej niż jednego pracodawcy. Oznacza to, że można wykonywać pracę np. u dwóch pracodawców, o ile łączny wymiar czasu pracy nie przekroczy 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo. Przy nawiązywaniu stosunku pracy pracodawca ma obowiązek uzyskać od pracownika młodocianego oświadczenie o zatrudnieniu albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy.
Pracownik młodociany nie może świadczyć pracy w godzinach nadliczbowych oraz w porze nocnej. Warto wskazać, że w odniesieniu do młodocianego za porę nocną uznaje się godziny pomiędzy 22.00 a 6.00. Od tej zasady jest pewien wyjątek – w przypadku młodocianych, którzy nie osiągnęli wieku 16 lat lub nie ukończyli ośmioletniej szkoły podstawowej, za porę nocną uznaje się czas pomiędzy godziną 20.00 a 6.00. Od tej zasady jest pewien wyjątek, w szczególnych przypadkach, gdy dopuszcza się pracę osób, które nie ukończyły 15 lat lub nie ukończyły ośmioletniej szkoły podstawowej, za porę nocną uznaje się czas pomiędzy godziną 20.00 a 6.00.
Przerwa w pracy młodocianego, obejmująca porę nocną, powinna trwać nieprzerwanie co najmniej 14 godzin. Ponadto, pracownikowi młodocianemu należy zapewnić co najmniej 48-godzinny, nieprzerwany odpoczynek, który powinien obejmować niedzielę. Aby spełnić ten wymóg, młodocianemu należy zapewnić dzień wolny od pracy przypadający w sobotę albo poniedziałek.
Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuższy niż 4,5 godziny, pracodawca jest obowiązany wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie 30 minut. Jest ona wliczana do czasu pracy.
Przepisy Kodeksu Pracy w zakresie młodocianych nie odnoszą się bezpośrednio do tych, z którymi zawierane są umowy cywilnoprawne. Jednakże pośrednio obowiązek ten można wywieść z art. 207 § 2 K.p. Skoro zatrudniając taką osobę, należy zadbać o jej życie i zdrowie, a Kodeks pracy daje wytyczne, jak tego dopełnić, to zastosowanie wskazanych w nim regulacji wydaje się zasadne. Ostatecznie to pracodawca będzie musiał podjąć decyzję, czy i w jakim zakresie stosować do umowy cywilnoprawnej przepisy prawa pracy, w tym w zakresie czasu ich pracy.
Jakie wynagrodzenie przysługuje za pracę wakacyjną?
Za wykonaną pracę należy się wynagrodzenie. Jego wysokość ustalana jest przed podjęciem pracy i zapisuje się ją w umowie o pracę bądź w umowie cywilnoprawnej.
Przy ustalaniu wynagrodzenia należy uwzględnić rodzaj wykonywanej pracy, kwalifikacje wymagane do jej wykonania, a także ilość i jakość świadczonej pracy. Trzeba mieć także na uwadze przepisy dotyczące minimalnego wynagrodzenia za pracę. Jest to minimalna kwota wynagrodzenia, przysługującą za pracę na pełny etat. Obecnie jest to 2800 zł brutto. Nie jest zatem możliwa praca nieodpłatna na podstawie umowy o pracę.
W 2021 roku minimalna stawka godzinowa dla określonych umów cywilnoprawnych wynosi 18,30 zł. Gwarancją otrzymywania minimalnej stawki godzinowej objęte zostały osoby fizyczne niewykonujące działalności gospodarczej, a także tzw. „samozatrudnieni”.
Prawo pracy nie przewiduje żadnych szczególnych regulacji dotyczących wynagradzania pracowników młodocianych zatrudnionych na podstawie umowy na czas określony przy pracach lekkich, w tym sezonowych. Obowiązują tu więc te same zasady wynagradzania, które mają zastosowanie wobec pracowników dorosłych Zgodnie z obowiązującymi przepisami każdy pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę, w tym pracownik młodociany, który podjął zatrudnienie pierwszy raz w życiu, ma prawo do 100% wynagrodzenia minimalnego (przy uwzględnieniu proporcji wynagrodzenia do wymiaru etatu). W przypadku wynagrodzenia wypłacanego na podstawie przepracowanych godzin, minimalna stawka godzinowa wynosi 18,30 zł brutto.
Jeżeli młody człowiek wykonywał pracę za którą nie otrzymał wynagrodzenia czy to na podstawie umowy o pracę, czy umowy cywilnoprawnej (brak wypłaty stawki minimalnej określonej przepisami prawa pracy), powinien wezwać pisemnie zatrudniającego do zapłaty. Dodatkowo może złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. Ma też prawo, niezależnie od rodzaju umowy, dochodzić roszczenia poprzez sąd. Gdy dotyczy to niepełnoletniego, muszą zrobić to w jego imieniu rodzice.
źródło: Państwowa Inspekcja Pracy
